Vietnamese-VNFrench (Fr)简体中文English (United Kingdom)

Khoa Ngữ Văn
  
Trang chủ GIỚI THIỆU SÁCH: Đọc sách Ngữ pháp tạo sinh của Nguyễn Đức Dân (Trịnh Sâm)
GIỚI THIỆU SÁCH: Đọc sách Ngữ pháp tạo sinh của Nguyễn Đức Dân (Trịnh Sâm) PDF. In Email
Thứ ba, 02 Tháng 4 2013 14:55

Đọc sách

NGỮ PHÁP TẠO SINH

 

(Tác giả: GS.TS. Nguyễn Đức Dân

Nxb. Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, năm 2012)

 

Trịnh Sâm

 

Sách dày 244 trang, gồm hai phần chính.

Phần I, với hai tiêu đề Nguyên nhân nảy sinh các hướng hiện đại trong ngôn ngữ học Một số mô hình cụ thể, trình bày những vấn đề lý thuyết cần yếu về mô hình cũng như cách thức mô hình hóa, kế đến tập trung giới thiệu một số mô hình ngôn ngữ học phổ biến; bên cạnh đó, do nhìn nhận ngữ pháp tạo sinh – một gạch nối giữa hai giai đoạn ngữ pháp cấu trúc cổ điển và ngữ pháp cấu trúc hiện đại, nên ngoài việc cập nhật một số mô hình chuyển đổi ngữ pháp TG1, TG2, TG3 - những tư tưởng cốt lõi của ngữ pháp tạo sinh, tại đây còn tóm tắt các quan điểm khoa học của L.Bloomfield và Z.Harris cũng như của cả Ch.Fillmore.

Ngay chương 1, về nguyên tắc để minh họa cho các thao tác mô hình hóa hoàn toàn có thể dẫn xuất nhiều ngữ liệu có khi đơn giản hơn nhưng do có chủ định nên phần lớn các trường hợp đưa ra phân tích trong sách đều ít nhiều có liên quan đến ngữ pháp tạo sinh. Có thể tác giả không hình dung hết tác dụng tích cực của nó nhưng hiển nhiên việc trình bày như vậy rất có ý nghĩa sư phạm: kiến thức cơ bản được khắc họa nhiều lần, dưới nhiều góc độ khác nhau, giúp cho người đọc dễ tiệm ngộ với bộ máy khái niệm, nhất là đối với những học viên kiến thức nền chưa nhiều, mới tiếp xúc với ngôn ngữ học. Kế đến trong các mô hình nổi tiếng của Noam Chomsky được chọn giới thiệu, Ngữ pháp hữu hạn trạng thái mà hạt nhân là mô hình Markov chỉ đề cập một cách sơ lược, cuốn sách đã dành một số trang thích đáng cho Ngữ pháp thành tố trực tiếp Ngữ pháp tạo sinh. Sự lựa chọn này có lý do, như ta biết, lý thuyết Markov trong toán học được đánh giá là một bước tiến, được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành học như vật lý học, thống kê, quản lý đất đai…, khái niệm entropy trong lý thuyết thông tin cũng bắt nguồn từ mô hình Markov, thế nhưng đối với ngôn ngữ tự nhiên thì hình như không theo chuỗi này. Nội dung còn lại trình bày khá hấp dẫn, sự trình bày nhuần nhuyễn tới mức vươn tới được sự đơn giản như bản chất vốn có cuộc sống, xác lập được các tri thức cơ bản như một hệ thống mà khi đề cập đến từng mô hình không thể không nhắc đến, lại không quên viện dẫn các tri thức gần gũi để soi sáng như Ngữ pháp duy lý, Ngữ vị học… trong tiểu mục Ngữ pháp tạo sinh. Mặt khác, tính liên tục, tính kế thừa về mặt nội dung của các lý thuyết cũng được cuốn sách chú ý.Tiếc rằng một số tiền đề lý thuyết chỉ được tác giả đề cập khá sơ lược dưới dạng những gạch đầu dòng. Tưởng cũng cần lưu ý, phần này đã được công bố dưới dạng một giáo trình in ronéo năm 1977 tại Trường Đại học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh. Tất cả các nội dung cho thấy tính tiên phong học thuật về nhiều phương diện của giáo trình, đặc biệt trong bối cảnh rất thiếu thốn tài liệu Âu Mỹ của những năm 70 của thế kỷ trước.

Phần II, tập hợp một số bài viết liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến ngữ pháp tạo sinh với hai vấn đề lần đầu tiên bàn đến là Lý thuyết vết Lý thuyết chi phối và gắn kết, còn lại là một số bài viết đã được công bố trên một số tạp chí chuyên ngành. Mục đích “nhằm giải thích đầy đủ hơn những điều đã viết về Z. Harris về ngữ pháp tạo sinh giai đoạn 3, đồng thời cung cấp những kiến thức tương đối cập nhật về ngữ pháp tạo sinh hiện nay và về N. Chomsky cùng với vài khuynh hướng ngôn ngữ học cuối thế kỷ XX” (Lời nói đầu).

Nhìn một cách khái quát, các kiến thức khá mới và có hệ thống, được giới thiệu dưới nhiều hình thức khác nhau, có thể nói, đây là phần bổ túc cần thiết, giúp cho bạn đọc có cơ hội tìm hiểu sâu hơn, toàn diện hơn về một số vần đề do nhiều lý do khác nhau mà ở phần trước chưa đề cập hoặc đề cập còn sơ lược. Chẳng hạn về N.Chomsky, bên cạnh một số lý thuyết lần đầu tiên được giới thiệu khá tỉ mỉ, bạn đọc có thể lĩnh hội nhiều kiến thức bổ ích như một số tổng quan về hoạt động, đóng góp, cũng như danh mục công trình trên nhiều lĩnh vực của nhà nghiên cứu này. Điều thú vị nữa là, ở đây có thể tìm thấy mối quan hệ rất gần gũi nhưng cũng hết sức khác biệt giữa Z. Harris và  N. Chomsky, lại càng hiểu ra rằng vì sao Hoa Kỳ lại là cái nôi của nhiều ngành khoa học trí tuệ trong đó có  ngôn ngữ học tri nhận. Và bao trùm lên tất cả là cách miêu tả, thuyết minh phần nào cho thấy sức mạnh của những mô hình diễn dịch, đây là cách lựa chọn đúng mặc dù không được cuốn sách tuyên bố một cách hiển ngôn, bởi  nhiều khuynh hướng nghiên cứu cho thấy, cách tiếp cận này có khả năng giải thích được nhiều hiện tượng ngôn ngữ đặc thù cũng như phổ quát.

(Đã in trong Tạp chí Khoa học trường ĐHSP. TP. HCM. Số 44(78), tháng 03/2013)

 

 

 

THÔNG TIN HOẠT ĐỘNG

TỌA ĐÀM "SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC"

14 giờ chiều ngày 22/04/2015, tại văn phòng khoa Ngữ văn đã diễn ra buổi tọa đàm "Sinh viên nghiên cứu khoa học". Tại buổi tọa đàm, các sinh viên tham gia đề...

GIAO LƯU-TỌA ĐÀM: MỐI QUAN HỆ GIỮA VĂN HỌC VÀ ĐIỆN ẢNH

Ngày 04/12/2014, Tổ Lý luận văn học Khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Tp.HCM đã tổ chức buổi giao lưu cùng NSND, đạo diễn Đào Bá Sơn với chủ đề...
 

VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT

VĂN HÓA NGHỆ THUẬT: Nhà văn người Canada,82 tuổi: Alice Munro đạt giải Nobel Văn học 2013

  Alice Ann Munro (1931-)   Chia sẻ trên Tập đoàn Truyền thông Canada: “Tôi không bao giờ nghĩ mình sẽ đoạt giải. Tôi thực sự ngạc nhiên và không thể...

VĂN HÓA NGHỆ THUẬT: Hội Nhà văn Hà Nội vinh danh thể loại phi hư cấu (My Ly)

Ngày 3/10, Hội Nhà văn Hà Nội họp và công bố các giải thưởng năm 2013 của hội. Giải sẽ được trao vào ngày 10/10. Năm nay, giải thưởng trao cho những...
 

 BÀI MỚI NHẤT 

 TIN KHOA HỌC  

  • Giáo sư Trần Đình Sử     Chiều 23.10.2012, lúc 14.30, tại phòng họp C,...

    Đọc thêm...

  • VIỆN VĂN HỌC THƯ MỜI Tham dự buổi nói chuyện chuyên đề “Mấy vấn đề...

    Đọc thêm...

 ĐIỂM BÁO - TẠP CHÍ  

  • NHỮNG VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ HỌC TRÊN TẠP CHÍ NGÔN NGỮ NĂM 2011   Với 103...

    Đọc thêm...

 SÁNG TÁC 

Trên đường Nguyễn Du

duongnd Đi trên đường Nguyễn Du Tháng giao mùa lá me xanh màu ngọc Ta nhớ nàng Kiều chải tóc đếm thời gian Ta nhớ tình Kiều bỗng chốc dở dang Con tim tan vỡ… Phím đàn xưa réo rắt Và ta nhớ nàng Kiều: đôi mắt Xanh nước hồ thu Xanh màu lá Nguyễn Du Nguyễn Thị Anh...